Το «Ρυάκι Λογισμών» της Ιωάννας Λιακάκου

μας δρόσισε με τα γάργαρα νερά του

Γέμισε ο τρίτος όροφος της Ελληνικής Κοινότητας της Μελβούρνης από βιβλιόφιλους την περασμένη Κυριακή, οι οποίοι με ενθουσιασμό ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα του Συνδέσμου Ελλήνων Λογοτεχνών και Συγγραφέων Αυστραλίας (ΣΕΛΣΑ), και του Ελληνο-αυστραλιανού Πολιτιστικού Συνδέσμου Μελβούρνης (ΕΑΠΣΜ), να παραστούν στο ενδέκατο πνευματικό τέκνο της ακαταπόνητης λογοτέχνιδας Ιωάννας Λιακάκου.

Έξι βιβλία έμμετρου λόγου, και πέντε πεζού, μας χάρισε η Ιωάννα από το 1983 μέχρι σήμερα. Όταν σε αυτά προσθέσουμε και τα αξιόλογα, αλλά και συχνά επίμαχα, για την θεματογραφία τους, δοκίμιά της, που δημοσιεύονται στον ομογενειακό τύπο, συνειδητοποιούμε την έκταση της προσφοράς της στα ελληνικά γράμματα, και το εύρος των πνευματικών της ενδιαφερόντων.

Ρυάκι Λογισμών είναι ο τίτλος του νεότερου βιβλίου της, χωρίς κάποια νύξη στο εξώφυλλο αν πρόκειται για έμμετρο ή για πεζό λόγο.

Πρέπει να ανοίξουμε τις μέσα σελίδες για να διαπιστώσουμε ότι στα χέρια μας κρατάμε μια ποιητική συλλογή, που απαρτίζεται από ένα ποίημα εκατό περίπου σελίδων, και από 24 μικρότερα, καθένα από τα οποία αρχίζει με ένα γράμμα της αλφαβήτου μας.

Δεν θα σχολιάσω την τεχνοτροπία της ιδιόμορφης αυτής ποιητικής συλλογής, γιατί αυτήν την κάλυψε με ιδιαίτερη διεισδυτικότητα η πανεπιστημιακός Μαρία Ηροδότου, η οποία παρουσίασε το βιβλίο.

Θα αναφερθώ μόνο σε μια πολύ εύστοχη παρατήρηση του Νίκου Πιπέρη, ο οποίος συντόνισε την εκδήλωση. Διαβάζοντας το βιβλίο της Ιωάννας Λιακάκου Ρυάκι Λογισμών, μας είπε, η σκέψη του πήγε στο ρυάκι του χωριού του, το οποίο το καλοκαίρι κυλούσε τα ήρεμα και δροσιστικά νερά του, ενώ τον χειμώνα μετατρεπόταν σε ορμητικό χείμαρρο, που η κοίτη του με κόπο δάμαζε τα ορμητικά νερά από τις γύρω βουνοκορφές.

Λογοτέχνης και ο Νίκος Πιπέρης, εντόπισε με ακρίβεια ένα από τα βασικά γνωρίσματα του εν λόγω βιβλίου της κ. Λιακάκου, που είναι η εναλλαγή ύφους και ρυθμού, ανάλογα με την ψυχική διάθεση της ποιήτριας, και το αντικείμενο των λογισμών της.

 Πράγματι, ο ποιητικός λόγος της Ιωάννας Λιακάκου πότε έχει το γάργαρο κελάρυσμα του ρυακιού, και πότε το υπόκωφο βουητό του χείμαρρου.

Δίνω δύο παραδείγματα, που αντιπροσωπεύουν τα δύο άκρα αυτού του εκφραστικού φάσματος:

Χρυσό και σμύρνα/Ρόδα και μύρα/Έχω για σένα/Καλά κρατημένα/Σφιχτά κλεισμένα/Στη φούχτα μου/Θ’ ανοίξω την απαλάμη μου/Και θα φυσήσω/Να ’μολυθούν/Σε σένα...

Άκρως λυρικοί, αλλά και συμβολικοί, οι παραπάνω στίχοι, ρέουν σαν ήρεμο ρυάκι, και εκφράζουν την πίστη της ποιήτριας για την ανάγκη της επικοινωνίας, της αλληλοκατανόησης και της αλληλοβοήθειας.

Η οργή και η αγανάκτηση δίνουν στους ακόλουθους στίχους την καταστρεπτική ορμή του χείμαρρου, ο οποίος στο διάβα του ισοπεδώνει και παρασύρει τα πάντα, και παρά την αφθονία του νερού που ρέει ακατάπαυτα, δεν μπορεί να σβήσει την δίψα των ανθρώπων:

 Φονικά-φονικά/Σε Δύση κι Ανατολή/Τα παιδιά, τα παιδιά/Ρίξαν μέσα στη φωτιά/Αχ το νερό στη φούχτα μου/Φυσάει τ’ αγέρι/Το παίρνει/Το χέρι μου γέρνει/Τα χείλη σκασμένα/Κι η δίψα με καίει/Το νερό/Στη φούχτα/Να πιω/Διψώ/Νερό/Στη φούχτα/Φυσάει τ’ αγέρι/Το παίρνει...

Ο συμβολισμός αυτών των στίχων είναι εμφανής.

Οι παρουσιάσεις βιβλίων είθισται να αρχίζουν με χαιρετισμούς εκ μέρους των συλλογικών φορέων που τις διοργανώνουν.

Ο Γιάννης Λιάσκος, Πρόεδρος του ΣΕΛΣΑ, στον χαιρετισμό του αναφέρθηκε στην σημαντική προσφορά της Ιωάννας Λιακάκου στα αποδημικά μας γράμματα, και στην ευκρίνεια και ευθύτητα του λόγου της.

Αναφορικά με το νέο της βιβλίο, ο κ. Λιάσκος εξέφρασε τις ακόλουθες, μεταξύ άλλων, απόψεις:

«Με το ενδέκατο αυτό βιβλίο της μας παραδίδει έναν ολοκληρωμένο κύκλο ποιημάτων που όπως και τα προηγούμενα έργα της θα κρατήσει αμείωτο το ενδιαφέρον του αναγνώστη. Θα τον ικανοποιήσει πνευματικά, θα τον συγκινήσει, θα τον προβληματίσει και θα τον προκαλέσει. Θα χτίσει δηλαδή την περίφημη σχέση ανάμεσα σ’ αυτήν και το αναγνωστικό κοινό της. Μια σχέση που αποτελεί ένα είδος γέφυρας, που επιτρέπει στους λογοτέχνες δημιουργούς να επικοινωνούν με τους αναγνώστες δια μέσου των βιβλίων τους».

Οικογενειακές δεσμεύσεις δεν επέτρεψαν την κ. Καίτη Αλεξοπούλου, Πρόεδρο του ΕΑΠΣΜ, να παραστεί στην εκδήλωση. Χαιρετισμό εκ μέρους του ΕΑΠΣΜ έδωσε γράφων. Μεταξύ άλλων αναφέρθηκα στην μορφολογική πρωτοτυπία του νέου βιβλίου της Ιωάννας Λιακάκου, στην πολυσημία των μηνυμάτων της, και στην ειλικρίνεια του προβληματισμού της.

 Στην συνέχεια ο Συντονιστής της εκδήλωσης, Νίκος Πιπέρης, κάλεσε στο βήμα την πανεπιστημιακό, κ. Μαρία Ηροδότου, να κάνει την παρουσίαση του βιβλίου Ρυάκι Λογισμών της Ιωάννας Λιακάκου.

 Σταχυολογώ κάποια από τα σχόλια της κ. Ηροδότου, η οποία έκανε μια εις βάθος ανάλυση του βιβλίου, εντοπίζοντας τις τεχνοτροπικές του διαστάσεις, την υφολογική του σύνθεση και τις θεματικές του ενότητες.

{...} Ο τίτλος του βιβλίου της Ιωάννας Λιακάκου «Ρυάκι Λογισμών», που μόλις κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Τσώνη, μας παραπέμπει σε μια τεχνική που έχει σχέση με τη σκέψη και τη συνείδηση και άρα ξεφεύγει από τα πλαίσια του ρεαλισμού, μέσα στα οποία δούλευε τα περισσότερα από τα προηγούμενα έργα της και κυρίως τα πεζογραφικά.

{...} Σύντομα διαπιστώνουμε ότι τα ποιήματα εδώ είναι άτιτλα, αποτελούνται από μικρούς στίχους – συχνά μονολεκτικούς – και χωρίς σημεία στίξης, η απουσία των οποίων προκαλεί την ασταμάτητη ροή του λόγου. Συμβαίνει δηλαδή αυτό που αποκαλείται στην ψυχολογία συνειρμός της σκέψης. Μια λέξη, μια φράση, μια εικόνα, δίνουν το ερέθισμα να δημιουργηθεί μια άλλη και έτσι αλυσιδωτά προχωρεί η ποιητική αφήγηση.

Πιο συγκεκριμένα, η λέξη με την οποία τελειώνει το κάθε κομμάτι γίνεται η αφετηρία για να αρχίσει το επόμενο και έτσι δομικά δημιουργείται μια αλυσιδωτή δομή ανάπτυξης των θεμάτων που, από τη μια ενώνονται μεταξύ τους και από την άλλη μπορεί να αφαιρεθεί ο συνδετικός κρίκος και να σταθούν ανεξάρτητα... Εξαίρεση αποτελεί η τελευταία ενότητα όπου το κάθε κομμάτι αρχίζει με ένα γράμμα του αλφαβήτου και ανακεφαλαιώνονται πολλά από τα θέματα του βιβλίου. Η ενότητα αυτή αποτελεί, θα έλεγα, το Άλφα και το Ωμέγα της ζωής.

Θεματικά, η όλη σύνθεση χαρακτηρίζεται από μια εσωτερική ένταση μεταξύ του θέλω και του πρέπει, μεταξύ του παρόντος και του μέλλοντος, μεταξύ της ελπίδας για μια νέα αρχή και κάτι καλύτερο και της νοσταλγίας ενός παρελθόντος που είναι ντυμένο με την αχλύ της νοσταλγίας...

{...} Γνωρίζοντας την Ιωάννα θα ήταν αδύνατο να μην περιμέναμε να δούμε να προβάλλονται τα κοινωνικά προβλήματα στο έργο αυτό. Η προσωπική προοπτική με την οποία προσεγγίζονται πολλά θέματα συνδέεται/παραλληλίζεται με την κοινωνική. Μέσα από έναν λαβύρινθο συναισθηματικών διακυμάνσεων το άτομο βρίσκει τη δύναμη να κοιτάξει γύρω του και να διαπιστώσει τα τόσα αρνητικά που γίνονται στον κόσμο: τις σφαγές, τους θανάτους, την κόλαση των παιδιών του κόσμου «που διψούν», μεταφορικά φυσικά, υπάρχει νερό μα δεν μπορούν να το βρουν, ή σκοτώνονται σε ομαδικές σφαγές. Σκοτώνονται για μια φούχτα χώμα. Η καταστροφή φτάνει στο αποκορύφωμά της με την προβολή του θέματος του πολέμου με όλα τα συνακόλουθα...

{...} Συμπερασματικά θα ’λεγα ότι στην ποιητική αυτή σύνθεση υπάρχει μεγάλη πρωτοτυπία. Είναι ένα έργο που χαρακτηρίζεται από λιτότητα λόγου. Ένα έργο με διεσπαρμένες εικόνες· στιγμές που λειτουργούν ακαριαία. Χωρίς πολλές επεξηγήσεις μάς υποβάλλονται στιγμές της καθημερινότητας, οι αντιφατικότητες της ζωής και αλληλοσυγκρουόμενα αισθήματα. Σε μερικά κομμάτια υπάρχει και ένας άκρατος λυρισμός, ένα συγκινητικό συναισθηματικό ξέσπασμα...

Αντιπροσωπευτικές ενότητες από το βιβλίο Ρυάκι Λογισμών διάβασαν οι κυρίες Βούλα Λούστα, Λίτσα Γκόγκα και Ιωάννα Σταματέλου.

Ποιήματά τους για την Ιωάννα Λιακάκου διάβασαν ο Νίκος Σταυρόπουλος και η Ανδριάνα Καραμήτρου, η οποία φιλοτέχνησε και το εξώφυλλο του βιβλίου.

Η εκδήλωση έκλεισε με το πρόσωπο της ημέρας, την λογοτέχνιδα Ιωάννα Λιακάκου, η οποία ευχαρίστησε πρώτα απ’ όλα την κ. Μαρία Ηροδότου, για την τόσο επισταμένη εντρύφηση στο βιβλίο της, καθώς και όλους τους παράγοντες που συνέβαλαν στην έκδοση, προβολή και παρουσίασή του.

 Ακολούθησε ο καθιερωμένος καφές, με ποικιλία από γλυκίσματα και εδέσματα, και οπωσδήποτε πολλή συζήτηση.

Κυριάκος Αμανατίδης